cultuur

Cultuur

De stenen wachttoren van de in 1638 door de Staatsen aangelegde Kruisdijkschans ten zuiden van Sluis; tekening in sepia van de toestand in 1692. Uit: De staats-Spaanse linies –  Monumenten van conflict en cultuur,  Jan J.B. Kuipers, ISBN: 9789079875443.


Samen met onze partners, een aantal Rondjes Pontjes, plaatselijke verenigingen en stichtingen, ondernemers en overheden, hebben we ervoor gekozen de Mauritslinie centraal te stellen in onze activiteiten op het gebied van cultuurhistorie. Die keuze maakten wij omdat wij daarmee geschiedenis uit de vergetelheid halen, die voor het ontstaan van wat nu Nederland heet, zeer belangrijk is geweest.


Verkenning 

Ruud Boxem heeft in 2016 voor onze Stichting verkennend onderzoek gedaan naar de verdedigingslinie van Maurits van Oranje langs de Waal. Het betreft een inventarisatie en een aantal suggesties om de indrukwekkende historie van deze linie, waarvan vooral de fysieke sporen vrijwel geheel verdwenen zijn, weer op te halen en beleefbaar te maken. 

Van het verslag van Ruud maakten we een toegankelijk boekwerkje, met prachtige plaatjes, dat zowel de linie laat zien, als  de manier waarop we deze dachten terug te brengen.

De Staatse Linies in de Waalstreek kost euro 10,00, inclusief verzendkosten euro 14,50. U kunt het hier direct bestellen door 14,50 euro te betalen via Paypal of over te maken op NL80 TRIO 0390 9457 49 onder vermelding van 'Boek'. Mocht u meer exemplaren tegelijk willen bestellen, neem dan contact op via info@onzewaal.nu.



De Redoutes van Maurits van Nassau

De rivierverdediging langs onze Rijntakken heeft een niet weg te denken rol gespeeld in de strijd van de Staatsen tegen de Spanjaarden tijdens de 80- jarige oorlog. Maurits bouwde er redoutes (wachttorens) en liet schansen (verdedigingswerken) aanleggen. De prins staat bekend als de beste strateeg van zijn tijd. Hij liet zich inspireren door Romeinse geschiedschrijving. Boven de Waal liep zijn linie van de onder Kleef gelegen Schencken-schans, waar toen het splitsingspunt van de Rijn lag, tot bij Gorinchem. Dankzij onderzoek van landschapshistoricus Ferdinand van Hemmen zijn we van de verdedigingswerken en de gebeurtenissen eromheen steeds meer te weten gekomen.

Langs de Waal, tussen Schenckenschans en Gorinchem, stonden naar de huidige kennis 54 torens en een aantal schansen. De schansen varieerden van tijdelijke aarden wallen tot blijvende stenen bouwwerken of forten. Fort Knodsenburg bij Nijmegen is naast Schenckenschans een bekend voorbeeld van een nog bestaand fort uit de Mauritstijd. Tekeningen en kaarten geven ons een beeld van de linies. Van het fijne daarvan komen we steeds meer te weten.

De torens waren vierkant van vorm en ongeveer acht meter hoog. Ze werden opgetrokken in hout of in steen en afgedekt met een zadeldak of een piramidedak. Aan de bovenkant kwamen vaak twee tot vier torentjes. Daarvandaan gaven soldaten en dorpelingen signalen af. Overdag gebeurde dat met vlaggen en rook, in het donker met vuur.

Via deze link kunt u een bestand downloaden* en openen in Google Earth. Hierin heeft landschapshistoricus Ferdinand van Hemmen een overzicht van de linie gemaakt.

*) in sommige (oudere) versies van mobiele toepassingen (iOS) of browsers lukt het downloaden van een dergelijk kmz-bestand niet. Op een PC met Chrome of een Mac met Safari of Chrome lukt het in ieder geval wel.

 

Van Rijnwaarden tot Gorinchem

Kunstenares Marjo Wiltingh zorgt ervoor dat bij het terugbrengen van de linie kunstenaars worden betrokken. In 2014 bouwde zij in Doornik (gemeente Lingewaard) zelf de eerste fysieke verbeelding, een tijdelijke toren van wilgentenen. Daarnaast organiseerde zij ondermeer de bouw van redoutes bij festiviteiten in Doornenburg en oppert zij ideeën over het combineren van Mauritstorens met wandel- en fietsroutes.
 

Blijvend terug in het landschap

In het gebied van de huidige gemeente Rijnwaarden, waar nu onze landsgrens ligt, hebben langs de Rijn vijf Mauritstorens gestaan. Drie daarvan zijn in intussen blijvend in het landschap teruggebracht als Kiekovers, de eerste twee in 2016 en derde in 2018. De ontwerpen zijn van kunstenaar Paul de Kort, die landschapskunst maakt naar geometrisch concept. De Kiekovers, opgetrokken uit klei, verwijzen naar hun voorgangers en hebben een onderlinge zichtrelatie.  Bovenop zijn ze voorzien vuurplaatsen, met de mogelijkheid om seinen door te geven. Op hun zijden staan heggen, die gevlochten zullen worden. Een vierde Kiekover naar dit ontwerp volgt in 2020.
 

 

Blijvende toren in Bemmel

Een kunstfestival van Marjo Wiltingh trok de aandacht van een ontgrondingsbedrijf, wat ertoe leidde dat een gepland vogeluitkijkpunt de gedaante kreeg van een Mauritstoren. Kunstenaar Jeroen Hoogstraten ontwierp een artistieke én werkelijkheidsgetrouwe verbeelding, die gerealiseerd kon worden dank zijn heel veel betrokkenheid en steun. Dit betreft zowel subsidie en sponsoring als inzet van uren door vrijwilligers. We noemen in dit verband de provincie Gelderland, de gemeenten Berg en Dal, Nijmegen, Lingewaard, Tiel, Neerijnen en Lingewaal, de Bemmel en Haalderenstichting en de stichtingen Mi Corazon, Lingewaard Natuurlijk en Doornik natuurakkers.



Op weg naar meer

Voortbordurend op de verkenning van Ruud Boxem zijn we meer verhalen gaan vastleggen. Dat riep zowel bij de auteurs die we daarvoor uitnodigden, Wim Huijser en Rien van den Heuvel, als bij onze  adviseurs, Ferdinand van Hemmen en John Mulder en de mensen die wij interviewden, zoveel energie en enthousiasme op dat we besloten hebben een boek over de linie uit te brengen. 

 

Ons boek beschrijft het uitgekiende gebruik van het rivierenlandschap bij de verdediging van de Noordelijke Nederlanden. Het gaat over versterkte steden, schansen, forten en wachttorens en over het steekspel tussen de Oranjes en de Spanjaarden. Wij hopen en verwachten, dat De Mauritslinie zal bijdragen aan nog meer in het landschap zichtbare verbeeldingen en nog meer verhalen en verhaallijnen.

Heb je vragen, suggesties of plannen? Mail ons.

Hier kan het  boek worden besteld.